Logboek

Het Logboek (de edities van 2012 t/m najaar 2016 zijn hier niet meer terug te lezen) verandert 1 januari 2020 weer van een dag- in een Weekboek. Elke week - een enkele keer iets vaker - schrijven over wat week maakt. Of zoals ik het tegenwoordig noem: ik ben in mijn leven onderweg om mooie dingen aan te raken.

-----

Voor wie een handvat zoekt: met de pijl rechts van ARCHIEF (zie onderaan deze pagina) ga je terug naar het vorige jaar; met de pijl links vooruit naar het volgende. Handiger echter zijn deze links: daarmee ga je naar de inhoudsopgaven van 20202019 en 2018 en de logboeken van 2017 en najaar 2016.

-----

Dat in het beeld de klok op vijf uur staat, is omdat ik elke ochtend schrijf van 5 tot circa 9 uur.

Week 27 - Van het boek en de krant weten

zaterdag 14 juli 2018



“Ach gut, hij heeft de klepel horen hangen, maar hij weet niet waar de mosterd staat”, verzucht een van de drie cafégangers in de strip van Hein de Kort boven het artikel over spreekwoorden. Dat staat afgedrukt in het net verschenen zomernummer (7/8) van Onze Taal. Guus Middag bespreekt daarin Spreekwoordenboek van Ton den Boon, van wie vorig jaar het prachige De Taal der Liefde verscheen, met woorden en uitdrukkingen over seks en erotiek. 


 



Guus Middag: “Spreekwoorden zijn in een kwaad daglicht komen te staan. Spreekwoorden zijn voor gekkies. Voor rare rechtse boze mannen als het tv-personage Fred, de mannelijke helft van het Draadstaal-duo Fred en Ria. Hij zet zijn betoog graag kracht bij met oude volkswijsheden die hij steevast verhaspelt. Je moet geen appels met paarden vergelijken, vindt Fred. En je moet ook niet steeds proberen het ei opnieuw uit te vinden, want dan zie je door de bodem het bos niet meer. Rome is niet in Parijs gebouwd, dat weet iedereen.”

Middag vertelt – en dat wist ik niet – dat Giel Beelen vijf jaar geleden in zijn NPO 3FM-show een actie startte om het spreekwoord te redden. Middag: “Hij riep de luisteraars op om die ‘gedateerde’ spreekwoorden op te poetsen, in een modern jasje te steken en zo weer ‘terug te brengen in de volksmond’. ‘Zachte heelmeesters maken stinkende wonden’ kon worden gemoderniseerd tot ‘Slappe ouders maken moeilijke kinderen’.”
 



Van de vijftienhonderd spreekwoorden die in de grote Van Dale staan – de laatste editie van Het groot woordenboek van de Nederlandse taal is van 2005 –, zijn er nog maar zo’n vierhonderd in gebruik. Die zijn allemaal opgenomen in Van den Boons Spreekwoordenboek, voorzien van informatie over onder meer de betekenis en de herkomst. En het genre blijkt toch nog levendiger dan gedacht. Middag: “Eeuwenoude wijsheden worden hier afgewisseld door spiksplinternieuwe, dus blijkbaar is er nog steeds wel behoefte aan. ‘Je moet het dak repareren als de zon schijnt’ zou een oeroud Romeins advies kunnen zijn, maar het is een regel uit de State of the Union van 1962 van John F. Kennedy. Vroeger zeiden de mensen: ‘Elke medaille heeft twee kanten.’ Maar je kunt ook zeggen: ‘Elk nadeel heeft zijn voordeel’, sinds Johan Cruijff. Of, sinds politievoorlichtster Ellie Lust op 3 april 2017 in het praatprogramma Pauw: ‘Hoe dun de pannenkoek ook is, hij heeft altijd twee kanten.’”

Tot slot – en die vinden we niet bij Den Boon – toch nog, in navolging van Hein de Kort, een paar foute spreekwoorden en gezegden, want die zijn vaak het leukst. Een keuze van tien uit vele honderden:
“Als er één hek van de dam is, volgen er meer.”
“Daar is geen speld aan vast te knopen.”
“Het hout snijdt aan twee kanten.”
“Ik heb me bont en blauw geërgerd.”
“Je moet geen oude koeien uit de boom halen.”
“Niet geschoten, altijd raak.”
“Oog om oog, hand in hand.”
“Tegen het zere huisje schoppen.”
“Voor een dubbeltje op de laatste rij zitten.”
“We blijven de kar achter de wagen spannen.:

 

Archief 2018