Gedicht gedacht

 Poëzie is alledaags in de zin dat het voor iedere dag is (Carol Ann Duffy)

Een sinds 2016 dagelijkse en vanaf 1 januari 2020 wekelijkse, maar daarna toch weer iets vakere rubriek met gedichten en gedachten daarover. Vanaf januari 2021 zal er minder vaak dan wekelijks een bijdrage te lezen zijn; de schrijftijd gaat op aan drie boeken in voorbereiding. Het levensmotto blijft: ik ben onderweg om mooie dingen aan te raken.

------

Voor wie een handvat zoekt:
Met de pijl rechts van ARCHIEF (zie onderaan deze pagina) ga je terug naar het vorige jaar;
met de pijl links naar het volgende. Handiger zijn deze links: daarmee ga je naar de inhoudsopgaven van 2022-1 (A t/m K), 2022-2 (L t/m Z) 2021-1 (A t/m K), 2021-2 (L t/m Z), 2020-1 (A t/m K), 2020-2 (L t/m Z), 2019, 20182017 en 2016.

Week 38 - 132. Tsead Bruinja: De levensreis van...

vrijdag 23 september 2022

 

De levensreis van Willy Geijlvoet

wij zijn onderweg maar we weten niet waarheen
dat lijkt de oud schoolmeester en predikant van de doopsgezinde gemeente
een geschikt begin voor het gedicht dat we samen aan het schrijven zijn

dan vertelt hij over hoe hij als jongetje met zijn ouders en broertje
van het gebombardeerde arnhem naar apeldoorn
en van apeldoorn naar zwolle gelopen is

in apeldoorn zaten de deuren stijf dicht voor het slaperige gezin
maar net buiten de stad woonde een arme familie met veel kinderen
die hen onderdak bood

die gastvrije mensen hebben met godsliefde en vertrouwen
hen bij zwolle de brug over gebeden
of de chauffeur van de vrachtauto met meel voor de duitse soldaten
heeft hen de brug over gereden

of beide

ze kwamen via sneek in leeuwarden aan 
nadat ze door de tommy’s waren beschoten
op de boot van een binnenschipper
het was de avond van de overval

iedere maand gaat hier wel iemand dood maar laat die dood maar weg
de mensen weten zelf best dat hier geen kindertjes worden geboren
zegt willy

er is hier wel een crèche

dan is het stil
willy is aan het denken
over dit gedicht

ik zoek mijn levenspad
ik heb al een flink stuk gelopen
hopelijk ligt er een stuk voor mij
om het pad eindelijk af te sluiten

ik wacht er niet op
ik zie het vanzelf 

2022


Hier schreef ik al over de laatste bundel van Tsead Bruinja. Ingebed is de ambiguë titel. Een dichter is altijd in gebed, maar een Dichter des Vaderlands – dat was hij van 2019 tot 2021 – raakt ingebed in wat er in de maatschappij speelt. Zo schreef hij over de moord op vier passagiers van een Utrechtse tram (lees hier), een klimaatmars (lees hier), de dood van Prinses Christina (lees hier), 75 jaar Bevrijdingsdag (lees hier), tbs’ers in de Pompe-klinkiek (lees hier), corona (lees hier) en, zoals in het bovenstaande gedicht, over het wel en wee van ouderen in verzorgingshuizen. 
Maar niet voor niets is Ingebed tweetalig, Nederlands en Fries. Want in het Friese landschap, de Friese cultuur en onder de Friezen, is Bruinja geboren en geworteld, dus ingebed. Prachtige omslagfoto trouwens ook (van Rosa van Ederen ninnen het ontwerp van Monique Vogelsang): want ook in dat beeld zijn bidden en wassen - het in woord en daad in het reine komen en zijn – innig samengebald.



Tsead Bruinja. Foto: Tessa Posthuma de Boer
 



20 februari 2020 schreef Bruinja als Dichter des Vaderlands over zijn Heerenveense Portretten in Poëzie, zoals dat van Willy Geijlvoet, waarvan hierboven het eerste. Helaas is deze begeleidende tekst niet in de bundel opgenomen. Ik citeer:

Willy Geijlvoet, voormalig predikant en schoolmeester, directeur van een school voor 'kinderen met een achterstand', vertelde ons over de lange voettocht die hij als jongetje met zijn ouders en broertje had gemaakt na de Slag om Arnhem, waar zij woonden. Ik wilde hem graag laten schrijven, maar door een probleem met zijn ogen zat dat er niet in. 

We vroegen Geijlvoet of hij een ander idee had voor een andere bijdrage aan de presentatie op dinsdag. "Laat mij maar even daarover nadenken", zei hij en maakte even later een aantekening die hij later waarschijnlijk onder de grote loep heeft moeten houden op zijn kamer. "Het wordt een verrassing."

Op dinsdagmiddag sloten hij en ik de presentatie af. Voordat ik mijn gedichten over zijn leven ging voorlezen, was Geijlvoet aan de beurt. Hij nam een sjaal en een bodywarmer van zijn rollator, vroeg nog even aan zijn vriendin Geke wat de melodie ook alweer was van een bepaald liedje, en liep toen "it's a long way to tipperary" zingend door de zaal. Tussendoor ging hij een denkbeeldige dialoog aan met zijn opa en klaagde hij erover dat hij zo'n jeuk had. Opa zei dat hij zijn kleren uit moest trekken. De sjaal en bodywarmer werden op de grond gegooid en toen schoof Geijlvoet als een volleerde stripteasedanser langzaam zijn bretels van zijn schouders. "Moet alles uit, Opa?" "Ja alles, Willy. Je hebt schurft!" De bewoners vonden het prachtig. Willy hield zijn kleren aan en kreeg een groot applaus en een paar flinke "Whoop, whoops" van mij en Simone Atangana Bekono.

Hieronder de gedichtencyclus die ik voor hem maakte. Het is werk in uitvoering. In het uiteindelijke boek zal een bewerkte versie staan. De tekst over Kaj Munk is een bewerking van de Wikipedia-pagina.

We spraken in het Nederlands. Daardoor is de cyclus ook een Nederlandse geworden. Bij het redigeren heb ik nog wel een stuk naar het Fries vertaald. Ik twijfelde er toen aan in welke taal het moest. In die Friese vertaling van de eerste paar gedichten maakte ik stappen die ik in het Nederlands niet wist te maken, maar uiteindelijk vertaalde ik toch alles terug. Het Fries werd zo een redactioneel hulpstuk.

Bij het schrijven merkte ik ook dat ik een aantal clichés of herhalingen die ik anders had weggepoetst nu wilde laten staan. Ze horen zo erg bij de toon en taal van Geijlvoet dat ik ze bewaard heb. Zo heeft hij toch nog meegeschreven.

Ik houd heel erg van Bruinja’s poëzie, dus morgen verder.

Archief 2022